Ιστορίες της περιοχής

Μια που έγινε λόγος για την ύπαρξη του χωριού «Σκιαδάρη» (ανεξάρτητα από το αν αυτό προϋπήρξε στην περιοχή ή αν απλώς αποτελεί προγενέστερη ονομασία του χωριού Σταγιάδες) θα επιχειρήσουμε παρενθετικά να κάνουμε ιδιαίτερη αναφορά σε αυτό, καθώς και στην ευρύτερη περιοχή, όπου από τα αρχαία χρόνια υπάρχουν ίχνη ζωής και πολιτισμού και για την οποία οι κάτοικοι του χωριού δημιούργησαν ιστορίες και θρύλους, πλάθοντας έτσι το αφήγημα της δικής τους ιστορικής μνήμης, συνείδησης και ταυτότητας, όχι ως μίας αφηρημένης ιστορικής εκδοχής, αλλά ως μίας κοινωνικής κατασκευής, στη διαδικασία της οποίας οι επίσημοι φορείς της πολιτείας προτίμησαν να μη συμμετάσχουν λόγω των γνωστών θεσμικών αδυναμιών, αλλά και του χαμηλού επιπέδου ευαισθησίας και ενδιαφέροντος που γενικά επιδεικνύει η χώρα μας σε θέματα πολιτισμού.

Όπως προαναφέρθηκε, το ότι υπήρχε δυτικότερα οικισμός με το όνομα Σκιαδάρη, σε σχετικά μεγαλύτερο υψόμετρο και σε απόσταση 2 χιλιομέτρων από την πλατεία του σημερινού χωριού των Σταγιάδων, είναι επιβεβαιωμένο από ανασκαφές, όπως βέβαιο είναι και το ότι οι κάτοικοί του σε κάποια περίοδο το εγκατέλειψαν. Υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδοχές για τους λόγους της εγκατάλειψης: η μία λέει ότι υπερμεγέθη μυρμήγκια έκαναν αφόρητη τη ζωή των κατοίκων, οπότε αναγκάστηκαν και μετοίκησαν ανατολικά του Μοναστηριού, σε μια απόσταση τριών χιλιομέτρων περίπου από το μοναστήρι, σε μια τοποθεσία που ονομάζεται «Βεργίνα», όπου υπάρχει γνωστός από πολύ παλιά ομώνυμος αρχαιολογικός χώρος (Για το χώρο αυτό γίνεται λόγος πιο κάτω).

Κατά μία άλλη εκδοχή, όπως αναφέρεται από τον κ. Παπανίκο, οι κάτοικοι του χωριού Σκιαδάρη μετοίκησαν στην περιοχή Βεργίνα, αλλά πάλι δεν μπόρεσαν να στεριώσουν καθότι υπήρχαν πολλά επικίνδυνα δηλητηριώδη φίδια. Το ότι υπάρχουν πολλά φίδια ακόμη σε όλη εκείνη την περιοχή είναι γεγονός και μάλιστα μέχρι τους νεότερους χρόνους λέγεται ότι το μοναστήρι έτρεφε πάνω από εκατό γάτες για να τρώνε τα φίδια, στις οποίες μάλιστα έδιναν τροφή σε καθορισμένη ώρα και τις καλούσαν με ένα ειδικό σήμαντρο. Κατά μία άλλη εκδοχή, οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μετοικήσουν λόγω κατολισθήσεων. Είναι γνωστό ότι κατά περιόδους γίνονται κατολισθήσεις στην περιοχή Σταγιάδων. Η εκδοχή αυτή σκοντάφτει στο γεγονός ότι οι κάτοικοι θα ήταν λογικό να μετοικήσουν σε μία κοντινότερη τοποθεσία. Η παράδοση λέει πως λίγοι κάτοικοι έμειναν τελικά στην περιοχή και μάλιστα στη θέση που είναι σήμερα το χωριό Σταγιάδες και ότι οι περισσότεροι μετοίκησαν σε άγνωστες και μακρινές περιοχές σαν κάποιοι να τους καταδίωκαν. Λέγεται ότι, για να μη χαθούν τα ίχνη τους και οι δεσμοί τους, αποφάσισαν να φέρουν όλοι τους το επώνυμο «Σκιαδαρέσης». Κατά μαρτυρία του Επαμεινώνδα Αγγέλη, ο οποίος βρέθηκε σε μικρή ηλικία σε ένα χωριό των Σερρών και όταν ρώτησε ένα γέροντα που συνάντησε πώς τον λένε, εκείνος του είπε ότι οι πρόγονοί του κατάγονταν από τη Σκιαδάρη, γι’ αυτό και το όνομά του μαρτυρεί την καταγωγή του.

Η εκδοχή της αναγκαστικής φυγής, πάντα σύμφωνα με τα γραφόμενα του κ. Παπανίκου, έχει και μία άλλη πτυχή, που αναφέρεται σε παλαιότερες εποχές, όταν ακόμη υπήρχαν στην περιοχή κλέφτες, την επιβίωση και δράση των οποίων ευνοούσε η μορφολογία του εδάφους με την ύπαρξη εκεί μεγάλων δασών, θηραμάτων, πηγών και ποταμών από την περίοδο της τουρκοκρατίας.
Λέγεται ότι ένας εξ αυτών, με το όνομα Μάνδαλος, συμπεριφέρονταν μαζί με το ασκέρι του με βάναυσο τρόπο στους κατοίκους του χωριού Σκιαδάρη. Αυτός, εκτός από τα υλικά αγαθά που έπαιρνε διά της βίας, απαιτούσε να κοιμάται την πρώτη βραδιά με τη νιόπαντρη νύφη, έθιμο που συνηθίζονταν την εποχή αυτή και που το εφάρμοζαν Τούρκοι αγάδες και μεταγενέστερα οι φεουδάρχες του θεσσαλικού κάμπου, στις νύφες των παιδιών τους. Αναφέρεται δε ότι νύφες, για να αποφύγουν την απαίτηση αυτή του Μάνδαλου, προσπαθούσαν να φαίνονται άσχημες με το να βάφουν με κάρβουνα το πρόσωπό τους και με διάφορα άλλα μέσα. Τελικά η κοινωνία είχε αγανακτήσει από τη συμπεριφορά αυτή του Μάνδαλου και ένας ωραίος άνδρας, αφού ντύθηκε γυναίκα, προσποιήθηκε τη νύφη σε ένα γάμο. Το βράδυ ο νεαρός σκότωσε το Μάνδαλο. Το ασκέρι του Μάνδαλου έκαψε το χωριό και σκότωσε όσους μπόρεσαν, ενώ οι εναπομείναντες κάτοικοι διασκορπίστηκαν, λόγω του κινδύνου, σε απομακρυσμένες περιοχές. Πολλοί από αυτούς βρέθηκαν και σε άλλες χώρες.

Στην προφορική ιστορία του χωριού αναφέρεται ότι ένας εκ των απογόνων των κατοίκων του χωριού Σκιαδάρι έγινε Μητροπολίτης του Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως και ότι την περίοδο εκείνη υπήρχε μια διαμάχη μεταξύ των κατοίκων του χωριού Σταγιάδων και της Ιεράς Μονής για τα όρια των εδαφών που κατείχε το Μοναστήρι. Ο παραπάνω μητροπολίτης του Πατριαρχείου υποστήριξε τους κατοίκους του χωριού Σταγιάδων γράφοντάς τους επιστολή στην οποία έλεγε ότι σχετικοί τίτλοι για τα περιουσιακά στοιχεία του Μοναστηριού βρίσκονται στο Πατριαρχείο και ότι ορισμένες διεκδικήσεις του θα πρέπει να ήταν άδικες, αφού τα εδάφη αυτά ανήκαν στο χωριό Σκιαδάρη. Τότε οι κάτοικοι του χωριού Σταγιάδων συγκρότησαν μια επιτροπή, η οποία θα μετέβαινε στο Πατριαρχείο αποτελούμενη από συγγενείς του Μητροπολίτη για την παραλαβή των σχετικών επίσημων εγγράφων. Πράγματι τα μέλη της επιτροπής έφθασαν στο Πατριαρχείο και παρέλαβαν τα σχετικά έγγραφα. Μόλις το πληροφορήθηκε αυτό το ηγουμενοσυμβούλιο του Μοναστηριού αφόρισε όλους τους κατοίκους του χωριού Σταγιάδων και την πράξη του αφορισμού προσυπέγραψαν τριακόσιοι πατέρες. Πληροφορηθέντες το γεγονός τα μέλη της επιτροπής φοβήθηκαν - συνέβη μάλιστα να πεθάνει το παιδί ενός εκ των μελών - και έκαψαν τα έγγραφα.

Ο αφορισμός όμως ελύθη στην αυλή του Μοναστηριού ενώπιον όλων των κατοίκων, μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας. Σημειωτέον ότι το χωριό Σταγιάδες πράγματι μαστιζόταν από φτώχεια μέχρι το πρόσφατο παρελθόν και ο άνεμος των διεκδικήσεων ήταν φυσικό να ξεσηκώσει τους κατοίκους που ζούσαν τόσο κοντά στο Μοναστήρι.

Επειδή η παράδοση έχει ισχυρές επιρροές στις επερχόμενες γενιές θα πρέπει να τονιστεί ότι ούτε και σήμερα όλοι οι κάτοικοι του χωριού Σταγιάδων έχουν τις καλύτερες σχέσεις με το Μοναστήρι, παρόλο που αυτό διαθέτει ελάχιστους πόρους και έχει αποποιηθεί των παλιών του διεκδικήσεων. Μετά από περιόδους λάμψης και ισχύος, μετά από καταστροφές από πολέμους και τον εμφύλιο, η «Ιερά Μονή Σταγιάδων» λειτουργεί σήμερα αθόρυβα χάρις σε μία μικρή κοινότητα πέντε γυναικών μοναχών που το διακονούν με αυταπάρνηση, κάτω από ποικίλες αντίξοες συνθήκες διαβίωσης, καθώς και με ιδιαίτερη προσήλωση στους ιερούς κανόνες του μοναχισμού.

Η Βεργίνα

Όπως ειπώθηκε πιο πάνω, μία κοντινή τοποθεσία, όπου ορισμένοι χωρικοί έχουν μικρό καλλιεργήσιμο κλήρο, είναι η περιοχή που την αποκαλούν Βεργίνα... συνέχεια