Η Βεργίνα

Όπως ειπώθηκε πιο πάνω, μία κοντινή τοποθεσία, όπου ορισμένοι χωρικοί έχουν μικρό καλλιεργήσιμο κλήρο, είναι η περιοχή που την αποκαλούν Βεργίνα, όπου επί πολλά χρόνια έρχονταν χωρίς πολύ κόπο στο φως αρχαιολογικά ευρήματα ποικίλων ειδών. Μαρμάρινοι τάφοι στη σειρά ήταν εκτεθειμένοι στους αγρότες και κτηνοτρόφους, που, λόγω της άγνοιας και της απομόνωσης από τον υπόλοιπο κόσμο, δεν είχαν επίγνωση της αξίας τους. Σκελετοί με εξαιρετικά μακρείς μηρούς (κατά πάσα πιθανότητα αρχαίων Μακεδόνων στρατιωτών), χρυσά σπαθιά και μάχαιρες, αρχαία αγγεία σπασμένα και σκορπισμένα, πληροφορίες για ευρήματα από νομίσματα όπου αναγράφονταν το όνομα του Φιλίππου, αποτελούσαν μέρος των «ειδήσεων» της μικρής κοινωνίας.

Η τοποθεσία αυτή είναι πολύ γνωστή από τους περασμένους αιώνες στους αρχαιοκάπηλους, αλλά ποτέ δεν απασχόλησε την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Μόνο το 1986 μετά από πρωτοβουλία μου και μετά από σχετική παράκληση και περιγραφές που έκανα στον αρχαιολόγο Ανδρόνικο (που μόλις είχε κάνει τις αρχαιολογικές ανακαλύψεις της περίφημης Βεργίνας) έγινε σύσταση στην αρμόδια για την περιοχή Αρχαιολογική Υπηρεσία Λάρισας να επισκεφθεί την περιοχή για να την καταγράψει.

Το σημείο όπου υπήρχαν μέχρι πρότινος οι αρχαίοι τάφοι, βρίσκεται σε μία πλαγιά, η οποία καταλήγει σε ένα ύψωμα, κάτι σαν ένα τεχνητό λοφάκι, που δεσπόζει πάνω από ρεματιές (παλιά ποτάμια) και δασάκια, εντελώς αποκομμένο από τις υπόλοιπες λοφοσειρές. Εκεί υπάρχει μία τεράστια στρογγυλή πλάκα, πάνω από μία οπή, της οποίας την προέλευση και τη χρησιμότητα κανείς δεν γνωρίζει. Η θέα του κατασκαμμένου από τις διάφορες ερασιτεχνικές ανασκαφές εδάφους, όπου δεν χρειάζεται να προσπαθήσει κανείς πολύ για να βρει κομματάκια από σπασμένα αγγεία, το δέος που προκαλούσε ο λόφος με τους γεμάτους σκελετούς τάφους και την περίεργη πλάκα, δεν άφησαν αδιάφορους τους χωριανούς, που είχαν πάντα μια ιστορία να πουν για την τοποθεσία αυτή. Μία από αυτές είναι ότι κάτω από το λόφο, σκεπασμένη με την τεράστια πλάκα, βρίσκεται ένα εκκλησάκι που βυθίστηκε όταν έγινε η Άλωση της Πόλης. Η παράδοση λέει επίσης ότι οι τσοπάνοι της περιοχής πήγαιναν τις Κυριακές και από την οπή μύριζαν θυμίαμα και άκουγαν ψαλμωδίες. Από περιέργεια κάποιος κάτοικος του χωριού Σταγιάδων άρχισε να σκάφτει στη θέση της οπής και τότε άρχισε ξαφνικά να βρέχει καταρρακτωδώς και αναγκάστηκε να φύγει. Στον ύπνο του όμως είδε ένα όνειρο το οποίο κατά κάποιο τρόπο τον τρομοκράτησε για την ενέργειά του αυτή και την άλλη μέρα, πηγαίνοντας στη θέση όπου έσκαβε βρήκε αυτό τον ογκόλιθο. Υπάρχει μάλιστα ανάμεσα στους χωρικούς η ιδέα ότι όποιος πάει και σκάβει στην περιοχή αυτή κινδυνεύει από νεροποντή, που σταματάει μετά την απομάκρυνσή του.

Τα ασυνήθιστα δεδομένα που τροφοδοτούσαν τη φαντασία τους με ενδιαφέρον, αλλά και φόβο, ίσως να μην είναι εντελώς φανταστικά. Σε εποχές χωρίς ηλεκτρισμό, όταν οι άνθρωποι ήταν στο έλεος της φύσης και της άγνοιας, δεν είχαν άλλους τρόπους παρά να μετασχηματίζουν τις πληροφορίες σε ιστορίες. Είναι φυσικό τις διάφορες δυσάρεστες συμπτώσεις και κακοτυχίες να τις αποδίδουν σε ανεξήγητες δυνάμεις, όπου το υπερφυσικό συσχετίζεται με τα ίχνη της ζωής από παλιότερες εποχές και κυριαρχεί ως ερμηνευτικό σχήμα στους κατοίκους του χωριού. Παρόλα αυτά, όταν ακούμε σε λαϊκές ιστορίες ότι κάτω από ένα περίεργο χωμάτινο λοφάκι υπάρχει παλιό εκκλησάκι, σε συνδυασμό με την ύπαρξη αρχαιολογικών ευρημάτων, δεν αποκλείεται αυτό να παραπέμπει σε ξεχασμένη ανάμνηση από την ύπαρξη αρχαίου ναού, και να οδηγηθούμε, εφόσον οι αρχαιολογικοί φορείς πράξουν τα δέοντα, σε κάποια αξιόλογη αρχαιολογική ανακάλυψη. Όταν υπάρχουν γύρω τόσα ευρήματα (όπως ο αμφορέας με την ιστορία της Αριάδνης, που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, οι πανύψηλοι σκελετοί, τα χρυσά κτερίσματα, τα νομίσματα κτλ) το ενδεχόμενο αυτό είναι αρκετά πιθανό. Τα έμπειρα μάτια εξ άλλου των αρχαιολόγων εύκολα εντόπισαν τριγύρω εργαλεία της νεολιθικής εποχής, ενώ οι χωρικοί τούς επέδειξαν εργαλεία που δεν γνώριζαν ότι ήταν παλαιολιθικής εποχής!

Δυστυχώς, κατά κακή σύμπτωση, όταν μεταβήκαμε με το κλιμάκιο της αρχαιολογικής υπηρεσίας στην περιοχή αυτή, ενώ είχαμε ξεκινήσει με κατακάθαρο ουρανό, άρχισε να βρέχει καταρρακτωδώς και η αναπάντεχη καταιγίδα μάς ανάγκασε να αναβάλουμε την έρευνα. Λίγη ώρα μετά την αναχώρησή μας ο ουρανός καθάρισε πάλι, οπότε επιχειρήσαμε να επιστρέψουμε. Όμως μία νέα νεροποντή στάθηκε αφορμή για την τελική ματαίωση κάθε άλλης προσπάθειας. Στο δρόμο γελούσαμε με τα σχόλια κάποιων από την ομάδα που με ανάμικτα συναισθήματα αναρωτιόντουσαν: «Λες να έχουν κάποια δόση αλήθειας οι ιστορίες που συνδέουν τις ανασκαφές με την κακοτυχία των επίδοξων ανασκαφέων» ; Δεν ξέρω πόσο αστεία ή πόσο σοβαρά επικαλέστηκαν αυτή την απορία. Το γεγονός είναι ότι η ατυχής αυτή σύμπτωση αποτέλεσε αφορμή για τους αρχαιολόγους να λειτουργήσουν υπαλληλικά και να συνεχίσουν τη ρουτίνα της δουλειάς τους σαν να μην είχαν βρεθεί ποτέ σ’ αυτό τον πολυ-συλλημένο και γεμάτο αρχαία παρουσία τόπο. Είναι πραγματικά κρίμα…